Lịch sử của Hagia Sophia là một trong những câu chuyện quan trọng nhất ở Istanbul. Được xây dựng vào thế kỷ thứ 6 như một nhà thờ Byzantine, sau đó được chuyển đổi thành một nhà thờ Hồi giáo Ottoman, trong nhiều thập kỷ được sử dụng làm bảo tàng và ngày nay lại hoạt động như một nhà thờ Hồi giáo, Hagia Sophia phản ánh nhiều lớp lịch sử của thành phố trong một địa danh duy nhất.
Nằm ở Sultanahmet, Hagia Sophia không chỉ là một công trình tôn giáo mà còn là một trong những tòa nhà lịch sử nổi tiếng nhất trên thế giới. Kiến trúc, mái vòm, tranh khảm, thư pháp và dòng thời gian dài của Hagia Sophia khiến lịch sử nơi đây trở nên quan trọng đối với những du khách muốn hiểu cả Istanbul Byzantine và Ottoman.
Lịch sử của Hagia Sophia: Tổng quan ngắn gọn
Lịch sử của Hagia Sophia bắt đầu từ rất lâu trước khi có công trình đang đứng ở hiện tại. Hagia Sophia hiện nay được hoàn thành vào năm 537 dưới thời trị vì của Hoàng đế Byzantine Justinian I, nhưng đây không phải là nhà thờ đầu tiên được xây dựng trên địa điểm này. Những nhà thờ trước đó đã từng tồn tại ở đây trước khi bị hư hại hoặc bị phá hủy.
Trong gần 900 năm, Hagia Sophia đã phục vụ như một trong những nhà thờ quan trọng nhất của Đế quốc Byzantine và là trung tâm của Cơ Đốc giáo Chính thống tại Constantinople. Sau cuộc chinh phục của người Ottoman đối với thành phố vào năm 1453, Hagia Sophia được chuyển đổi thành một nhà thờ Hồi giáo và trở thành một trong những công trình tôn giáo mang tính biểu tượng nhất của Istanbul thời Ottoman.
Năm 1935, Hagia Sophia mở cửa như một bảo tàng. Năm 2020, nơi đây bắt đầu hoạt động trở lại như một nhà thờ Hồi giáo. Sự chuyển đổi lâu dài từ nhà thờ sang nhà thờ Hồi giáo, bảo tàng rồi lại là nhà thờ Hồi giáo này là một trong những lý do chính khiến lịch sử của Hagia Sophia tiếp tục thu hút hàng triệu du khách mỗi năm.
Dòng thời gian Hagia Sophia
Dòng thời gian Hagia Sophia giúp du khách hiểu công trình đã thay đổi như thế nào qua nhiều thế kỷ. Lịch sử của nó không phải là một giai đoạn duy nhất mà là một chuỗi các chương Byzantine, Ottoman và hiện đại của Thổ Nhĩ Kỳ.
- Thế kỷ thứ 4: Ngôi nhà thờ đầu tiên được xây dựng trên địa điểm này vào thời kỳ Cơ Đốc giáo sơ khai của Constantinople.
- Thế kỷ thứ 5: Một ngôi nhà thờ thứ hai được xây dựng sau khi ngôi thứ nhất bị hư hại.
- 537: Tòa nhà Hagia Sophia hiện tại được hoàn thành dưới thời Hoàng đế Justinian I.
- 1453: Sau cuộc chinh phục Constantinople của người Ottoman, Hagia Sophia được chuyển đổi thành nhà thờ Hồi giáo. 1935: Hagia Sophia mở cửa như một bảo tàng trong thời kỳ Cộng hòa.
- 2020: Hagia Sophia bắt đầu hoạt động trở lại như một nhà thờ Hồi giáo.
Dòng thời gian này cho thấy vì sao Hagia Sophia là một trong những di tích lịch sử có nhiều lớp lang nhất ở Istanbul. Rất ít công trình trên thế giới mang đồng thời lịch sử nhà thờ Byzantine, di sản nhà thờ Hồi giáo Ottoman và lịch sử bảo tàng hiện đại tại cùng một địa điểm.
Những sự thật lịch sử kỳ thú về Hagia Sophia
Có rất nhiều sự thật lịch sử thú vị về Hagia Sophia, nhưng quan trọng nhất là những thông tin liên quan đến tuổi đời, việc xây dựng, kiến trúc và sự chuyển đổi tôn giáo của nó. Những dữ kiện này giúp giải thích vì sao Hagia Sophia vẫn là một trong những địa danh được ghé thăm nhiều nhất ở Istanbul.
Công trình đã vượt qua các trận động đất, hỏa hoạn, những thay đổi chính trị và các giai đoạn chuyển tiếp tôn giáo. Thậm chí sau gần 1.500 năm, Hagia Sophia vẫn đứng vững ở trung tâm Sultanahmet như một biểu tượng cho chiều sâu lịch sử của Istanbul.
Hagia Sophia đã đứng vững suốt gần 1.500 năm
Một trong những điều đáng kinh ngạc nhất trong lịch sử Hagia Sophia chính là tuổi đời của nó. Tòa nhà hiện tại được hoàn thành vào năm 537, nghĩa là nó đã đứng vững ở Istanbul suốt gần 1.500 năm.
Nhiều công trình lịch sử ở Istanbul thuộc về thời kỳ Byzantine hoặc Ottoman, nhưng Hagia Sophia lại là một trong những ví dụ mạnh mẽ nhất cho cả hai. Tường, cột, mái vòm và trang trí nội thất của nó cho thấy thành phố đã thay đổi từ Constantinople sang Istanbul thời Ottoman, rồi sang Istanbul hiện đại như thế nào.
Đối với du khách, Hagia Sophia không chỉ là một công trình cổ. Đây là nơi có thể nhìn thấy cùng lúc những giai đoạn khác nhau của lịch sử Istanbul.
Hagia Sophia được xây dựng chỉ trong năm năm
Một sự thật quan trọng khác về lịch sử Hagia Sophia là tốc độ xây dựng. Tòa nhà hiện tại được hoàn thành trong khoảng năm năm, điều này thật đáng kinh ngạc đối với một công trình có quy mô và mức độ phức tạp như vậy.
Việc xây dựng Hagia Sophia cần đến hàng nghìn người lao động, những kiến trúc sư tài giỏi và vật liệu được mang từ nhiều vùng khác nhau trong đế chế. Nhiều phiến đá và cột trụ đã được tái sử dụng từ các công trình cũ, nhờ đó giúp đẩy nhanh tiến độ xây dựng.
Dù với công nghệ ngày nay, việc dựng một tòa nhà với mái vòm lớn như thế, không gian nội thất rộng và kết cấu phức tạp như vậy vẫn là một thách thức lớn. Vì thế, Hagia Sophia vẫn được xem là một trong những thành tựu kiến trúc vĩ đại nhất của thời kỳ Byzantine.
Istanbul E-pass có Hagia Sophia tour hướng dẫn (tham quan bên ngoài) mỗi ngày. Hãy tận dụng việc nhận thông tin từ một hướng dẫn viên chuyên nghiệp được cấp phép trước với Istanbul E-pass. Khách du lịch nước ngoài chỉ có thể tham quan tầng 2 và phí vào cửa là 25 euro mỗi người.
Ngày nay, Hagia Sophia là công trình thứ ba trên cùng địa điểm
Những gì du khách nhìn thấy ở Hagia Sophia ngày nay thực ra là tòa nhà lớn thứ ba được xây dựng trên cùng địa điểm đó. Ngôi Hagia Sophia đầu tiên được xây dựng vào thế kỷ thứ 4, nhưng sau đó đã bị phá hủy. Một ngôi nhà thờ thứ hai được xây dựng vào thế kỷ thứ 5, nhưng cũng bị hư hại trong giai đoạn bất ổn ở thành phố.
Hagia Sophia hiện tại được xây dựng vào thế kỷ thứ 6 dưới thời Hoàng đế Justinian I. Công trình thứ ba này đã trở thành phiên bản nổi tiếng và tồn tại lâu dài nhất của Hagia Sophia.
Một số tàn tích từ các công trình trước đó vẫn có thể được nhìn thấy xung quanh khu phức hợp Hagia Sophia. Những chi tiết này giúp du khách hiểu rằng lịch sử của Hagia Sophia vượt ra ngoài chính bản thân tòa nhà và bao gồm cả những lớp lịch sử sớm hơn của Constantinople.
Mái vòm của Hagia Sophia là một kỳ quan kiến trúc
Mái vòm là một trong những phần quan trọng nhất trong lịch sử và kiến trúc của Hagia Sophia. Vào thế kỷ thứ 6, kích thước và thiết kế của mái vòm thật sự phi thường. Nó tạo ra một không gian nội thất mở rộng lớn, khiến công trình trở nên khác biệt so với các nhà thờ trước đó.
Mái vòm của Hagia Sophia đã ảnh hưởng đến kiến trúc Byzantine và Ottoman về sau. Các kiến trúc sư Ottoman, trong đó có Mimar Sinan, đã nghiên cứu kỹ công trình và áp dụng những bài học từ Hagia Sophia vào thiết kế các nhà thờ Hồi giáo lớn mang tính đế chế.
Đây là một trong những lý do khiến lịch sử Hagia Sophia cũng quan trọng đối với việc hiểu lịch sử kiến trúc nhà thờ Hồi giáo ở Istanbul. Mái vòm của nó trở thành một mẫu hình, một thách thức và là nguồn cảm hứng trong nhiều thế kỷ. Được thiết kế bởi Anthemius of Tralles và Isidore of Miletus, mái vòm đã tạo ra một không gian nội thất rộng lớn mở ra và về sau ảnh hưởng đến nhiều nhà thờ Hồi giáo đế chế Ottoman ở Istanbul.
Hagia Sophia kết hợp di sản Byzantine và Ottoman
Một trong những phần mạnh mẽ nhất trong lịch sử Hagia Sophia chính là cách nó kết hợp di sản Cơ Đốc và Hồi giáo. Bên trong tòa nhà, du khách có thể thấy những dấu vết của thời kỳ nhà thờ Byzantine và thời kỳ nhà thờ Hồi giáo Ottoman.
Các bức tranh ghép Kitô giáo, cột đá cẩm thạch và các chi tiết kiến trúc Byzantine phản ánh lịch sử ban đầu của công trình. Các bổ sung của Ottoman như tháp minaret, bảng chữ thư pháp, hốc mihrab và bệ minbar cho thấy vai trò về sau của nó như một nhà thờ Hồi giáo.
Sự kết hợp này khiến Hagia Sophia trở thành một trong những địa danh lịch sử độc đáo nhất ở Istanbul. Nó không chỉ là một công trình của một giai đoạn duy nhất mà là một tòa nhà nơi các nền văn hóa, tôn giáo và đế chế khác nhau để lại dấu ấn nhìn thấy được.
Hagia Sophia trở thành một nhà thờ Hồi giáo sau cuộc chinh phục của người Ottoman
Một bước ngoặt lớn trong lịch sử Hagia Sophia diễn ra vào năm 1453, khi Sultan Mehmed II chinh phục Constantinople. Sau cuộc chinh phục, Hagia Sophia được chuyển đổi thành nhà thờ Hồi giáo và trở thành một trong những công trình tôn giáo quan trọng nhất của Istanbul thời Ottoman.
Trong thời kỳ Ottoman, các tháp minaret được bổ sung, thư pháp Hồi giáo được đặt bên trong, và công trình được duy trì như một nhà thờ Hồi giáo của hoàng gia. Vị trí của nó ở trung tâm khu phố cổ khiến nó trở thành biểu tượng của kinh đô Ottoman mới.
Chương Ottoman trong lịch sử Hagia Sophia là nền tảng thiết yếu để hiểu Istanbul sau năm 1453. Công trình tiếp tục được tôn trọng, trùng tu và sử dụng cho việc thờ phụng trong nhiều thế kỷ.
Hagia Sophia từng là một bảo tàng trong nhiều thập kỷ
Năm 1935, Hagia Sophia mở cửa như một bảo tàng. Giai đoạn này trở thành một chương quan trọng khác trong lịch sử Hagia Sophia, bởi tòa nhà được ghé thăm như một di tích văn hóa và lịch sử bởi những người trên khắp thế giới.
Trong những năm tháng là bảo tàng, Hagia Sophia trở thành một trong những điểm thu hút nổi tiếng nhất của Istanbul. Du khách đến để xem các bức tranh ghép Byzantine, thư pháp Ottoman, mái vòm đồ sộ và bầu không khí độc đáo của nơi đây.
Mặc dù ngày nay Hagia Sophia hoạt động trở lại như một nhà thờ Hồi giáo, giai đoạn bảo tàng của nó vẫn là một phần quan trọng trong lịch sử hiện đại.
Hagia Sophia ngày nay là một nhà thờ Hồi giáo
Ngày nay, Hagia Sophia hoạt động như một nhà thờ Hồi giáo. Nơi đây vẫn mở cửa cho những người đến thờ phụng và tiếp tục thu hút du khách quan tâm đến lịch sử, kiến trúc và ý nghĩa văn hóa của nó.
Vì Hagia Sophia là một nhà thờ Hồi giáo đang hoạt động, du khách nên cư xử lịch sự trong suốt chuyến tham quan. Yêu cầu trang phục lịch sự, giày dép được tháo trước khi vào các khu vực cầu nguyện, và việc tiếp cận có thể thay đổi trong thời gian cầu nguyện hoặc trong các ngày lễ tôn giáo đặc biệt.
Đối với du khách du lịch, Hagia Sophia vẫn là một trong những địa điểm quan trọng nhất để ghé thăm ở Istanbul. Lịch sử của nó với tư cách một nhà thờ Byzantine, một nhà thờ Hồi giáo Ottoman, một bảo tàng và rồi lại là nhà thờ Hồi giáo khiến nơi đây trở thành một trong những biểu tượng mạnh mẽ nhất của thành phố.
Hagia Sophia, Aya Sophia và Saint Sophia đều đề cập đến cùng một công trình ở Istanbul. Tên Hagia Sophia có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp và thường được dịch là “Trí tuệ Thiêng liêng”. Aya Sophia là dạng tên tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, còn Saint Sophia là một phiên bản đôi khi được dùng trong các ngôn ngữ phương Tây.
Những tên gọi khác nhau của Hagia Sophia
Mặc dù tên gọi khác nhau, tất cả đều mô tả cùng một địa danh lịch sử ở Sultanahmet. Ngày nay, Hagia Sophia được biết đến với lịch sử lâu dài như một nhà thờ Byzantine, nhà thờ Hồi giáo Ottoman, bảo tàng rồi lại là nhà thờ Hồi giáo.
Ba Hagia Sophia được xây dựng trên cùng địa điểm
Những gì du khách nhìn thấy ở Hagia Sophia ngày nay thực ra là tòa nhà lớn thứ ba được xây dựng trên cùng địa điểm đó. Nhà thờ đầu tiên được xây dựng vào thế kỷ thứ 4 sau khi Constantinople trở thành một thủ đô Cơ Đốc giáo quan trọng. Sau đó, nó đã bị hư hại và bị phá hủy.
Một nhà thờ thứ hai được xây dựng vào thế kỷ thứ 5, nhưng cũng bị phá hủy trong thời kỳ bất ổn ở Constantinople. Sau cuộc Nika nổi loạn năm 532, Hoàng đế Justinian I đã ra lệnh xây dựng một Hagia Sophia lớn hơn nhiều và ấn tượng hơn.
Công trình hiện tại được xây dựng trong khoảng từ năm 532 đến 537. Được thiết kế bởi Anthemius of Tralles và Isidore of Miletus, nó trở thành Hagia Sophia nổi tiếng nhất và tồn tại lâu dài nhất. Vì thế, lịch sử của Hagia Sophia bao gồm cả những nhà thờ trước đó lẫn đại công trình vĩ đại vẫn còn đứng vững cho đến ngày nay.
Dấu vết Viking bên trong Hagia Sophia
Một trong những chi tiết thú vị nhất bên trong Hagia Sophia là một dòng chữ khắc của người Viking được tìm thấy ở phòng trưng bày phía trên. Dòng chữ này thường được gắn với một du khách hoặc binh sĩ Viking tên Halfdan hoặc Halvdan, người đã khắc tên mình lên cẩm thạch.
Dấu đánh nhỏ này cho thấy đã có bao nhiêu người thuộc nhiều nhóm khác nhau đi qua Constantinople Byzantine trong suốt nhiều thế kỷ. Người Viking và các chiến binh Bắc Âu từng phục vụ trong Varangian Guard, một đơn vị quân đội tinh nhuệ gắn với các hoàng đế Byzantine. Dòng khắc này tuy nhỏ nhưng lại là một lời nhắc thú vị về vị trí của Hagia Sophia trong một bối cảnh lịch sử thế giới rộng lớn hơn rất nhiều.