Lịch sử của Hagia Sophia là một trong những câu chuyện quan trọng nhất ở Istanbul. Được xây dựng vào thế kỷ thứ 6 như một nhà thờ Byzantine, sau đó được chuyển đổi thành một nhà thờ Hồi giáo của Ottoman, nhiều thập kỷ được sử dụng như một bảo tàng và ngày nay lại hoạt động như một nhà thờ Hồi giáo, Hagia Sophia phản ánh nhiều lớp trầm tích trong quá khứ của thành phố trong một địa danh.
Nằm ở Sultanahmet, Hagia Sophia không chỉ là một công trình tôn giáo mà còn là một trong những tòa nhà lịch sử nổi tiếng nhất trên thế giới. Kiến trúc, mái vòm, tranh khảm, thư pháp và dòng thời gian dài khiến lịch sử Hagia Sophia trở nên quan trọng đối với những du khách muốn hiểu Istanbul Byzantine và Ottoman cùng lúc.
Lịch sử của Hagia Sophia: Tổng quan ngắn gọn
Lịch sử của Hagia Sophia bắt đầu từ rất lâu trước khi công trình hiện đang đứng ở đây được xây dựng. Hagia Sophia hiện tại được hoàn thành vào năm 537 dưới thời trị vì của Hoàng đế Byzantine Justinian I, nhưng đó không phải là nhà thờ đầu tiên được xây trên vị trí này. Những nhà thờ trước đó đã từng tồn tại ở đây trước khi bị hư hại hoặc bị phá hủy.
Trong gần 900 năm, Hagia Sophia từng là một trong những nhà thờ quan trọng nhất của Đế chế Byzantine và là trung tâm của Cơ Đốc giáo Chính thống tại Constantinople. Sau khi Đế quốc Ottoman chinh phục thành phố vào năm 1453, Hagia Sophia được chuyển đổi thành một nhà thờ Hồi giáo và trở thành một trong những công trình tôn giáo mang tính biểu tượng nhất của Istanbul thời Ottoman.
Năm 1935, Hagia Sophia mở cửa với tư cách một bảo tàng. Năm 2020, nơi đây bắt đầu hoạt động trở lại như một nhà thờ Hồi giáo. Sự chuyển đổi lâu dài từ nhà thờ sang nhà thờ Hồi giáo, bảo tàng và rồi lại là nhà thờ Hồi giáo này là một trong những lý do chính khiến lịch sử của Hagia Sophia tiếp tục thu hút hàng triệu du khách mỗi năm.
Dòng thời gian Hagia Sophia
Dòng thời gian Hagia Sophia giúp du khách hiểu công trình đã thay đổi như thế nào qua nhiều thế kỷ. Lịch sử của nó không phải là một giai đoạn đơn lẻ mà là chuỗi các chương Byzantine, Ottoman và thời Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại.
- Thế kỷ 4: Nhà thờ đầu tiên được xây dựng trên địa điểm này trong thời kỳ đầu của Cơ Đốc giáo tại Constantinople.
- Thế kỷ 5: Một nhà thờ thứ hai được xây dựng sau khi nhà thờ đầu tiên bị hư hại.
- 537: Hagia Sophia hiện tại được hoàn thành dưới thời Hoàng đế Justinian I.
- 1453: Sau cuộc chinh phục Constantinople của người Ottoman, Hagia Sophia được chuyển đổi thành một nhà thờ Hồi giáo. 1935: Hagia Sophia mở cửa như một bảo tàng trong thời Cộng hòa.
- 2020: Hagia Sophia bắt đầu hoạt động trở lại như một nhà thờ Hồi giáo.
Dòng thời gian này cho thấy vì sao Hagia Sophia là một trong những di tích lịch sử “đa lớp” nhất ở Istanbul. Hiếm có công trình nào trên thế giới mang cùng lúc lịch sử nhà thờ Byzantine, di sản nhà thờ Hồi giáo Ottoman và lịch sử bảo tàng thời hiện đại ở đúng một nơi.
Những sự thật lịch sử tuyệt vời về Hagia Sophia
Có rất nhiều sự thật lịch sử thú vị về Hagia Sophia, nhưng quan trọng nhất là những điều liên quan đến tuổi đời, quá trình xây dựng, kiến trúc và sự chuyển đổi tôn giáo của nó. Những thông tin này giúp giải thích vì sao Hagia Sophia vẫn là một trong những địa danh được ghé thăm nhiều nhất ở Istanbul.
Công trình đã vượt qua động đất, hỏa hoạn, các thay đổi chính trị và những biến động chuyển giao tôn giáo. Dù đã gần 1.500 năm, Hagia Sophia vẫn đứng vững ở trung tâm Sultanahmet như một biểu tượng cho chiều sâu lịch sử của Istanbul.
Hagia Sophia đã tồn tại suốt gần 1.500 năm
Một trong những sự thật ấn tượng nhất trong lịch sử Hagia Sophia chính là tuổi đời của công trình. Tòa nhà hiện tại được hoàn thành vào năm 537, nghĩa là nó đã đứng vững ở Istanbul suốt gần 1.500 năm.
Nhiều công trình lịch sử ở Istanbul thuộc về thời kỳ Byzantine hoặc Ottoman, nhưng Hagia Sophia là một trong những ví dụ tiêu biểu nhất của cả hai. Tường, cột, mái vòm và trang trí nội thất của công trình cho thấy thành phố đã thay đổi như thế nào từ Constantinople sang Istanbul thời Ottoman rồi đến Istanbul hiện đại.
Với du khách, Hagia Sophia không chỉ là một tòa nhà cổ. Đây là nơi có thể thấy cùng lúc các giai đoạn khác nhau của lịch sử Istanbul.
Hagia Sophia được xây dựng chỉ trong năm năm
Một sự thật quan trọng khác về lịch sử Hagia Sophia là tốc độ xây dựng của công trình. Tòa nhà hiện tại được hoàn thành trong khoảng năm năm, điều này thật đáng kinh ngạc đối với một di tích có quy mô và mức độ phức tạp như vậy.
Việc xây dựng Hagia Sophia cần đến hàng nghìn người lao động, các kiến trúc sư lành nghề và vật liệu được mang từ nhiều nơi khác nhau trong đế chế. Nhiều viên đá và cột đã được tái sử dụng từ các công trình cũ, giúp đẩy nhanh tiến độ xây dựng.
Ngay cả với công nghệ ngày nay, việc xây dựng một tòa nhà với mái vòm lớn như vậy, không gian nội thất rộng và cấu trúc phức tạp sẽ là một thách thức lớn. Chính vì thế, Hagia Sophia vẫn được xem là một trong những thành tựu kiến trúc vĩ đại nhất của thời kỳ Byzantine.
E-pass Istanbul có tour hướng dẫn Hagia Sophia guided tour (viếng thăm bên ngoài) mỗi ngày. Hãy tận dụng việc nhận thông tin từ một hướng dẫn viên chuyên nghiệp có giấy phép từ trước khi bạn đến với E-pass Istanbul. Du khách nước ngoài chỉ có thể tham quan tầng 2 và phí vào cổng là 25 euro mỗi người.
Hagia Sophia ngày nay là tòa nhà thứ ba trên cùng một địa điểm
Những gì du khách thấy ngày nay tại Hagia Sophia thực ra là tòa nhà lớn thứ ba được xây dựng trên cùng địa điểm đó. Hagia Sophia đầu tiên được xây vào thế kỷ 4, nhưng sau đó bị phá hủy. Một nhà thờ thứ hai được xây vào thế kỷ 5, nhưng cũng bị hư hại trong giai đoạn bất ổn ở thành phố.
Hagia Sophia hiện tại được xây vào thế kỷ 6 dưới thời Hoàng đế Justinian I. Công trình thứ ba này trở thành phiên bản nổi tiếng nhất và tồn tại lâu dài nhất của Hagia Sophia.
Một số dấu tích từ các công trình trước đây vẫn có thể được nhìn thấy quanh quần thể Hagia Sophia. Những chi tiết này giúp du khách hiểu rằng lịch sử của Hagia Sophia vượt ra ngoài chính bản thân tòa nhà và còn bao gồm cả các lớp lịch sử sớm hơn của Constantinople.
Mái vòm của Hagia Sophia là một kỳ quan kiến trúc
Mái vòm là một trong những phần quan trọng nhất trong lịch sử và kiến trúc của Hagia Sophia. Vào thế kỷ 6, kích thước và thiết kế của mái vòm là vô cùng ấn tượng. Nó tạo ra một không gian nội thất rộng mở, khiến công trình trở nên khác biệt so với những nhà thờ trước đó.
Mái vòm Hagia Sophia đã ảnh hưởng đến kiến trúc Byzantine và Ottoman về sau. Các kiến trúc sư Ottoman, bao gồm Mimar Sinan, đã nghiên cứu kỹ công trình và áp dụng những bài học từ Hagia Sophia vào thiết kế các nhà thờ Hồi giáo lớn mang tính biểu trưng của đế chế.
Đây là một trong những lý do khiến lịch sử Hagia Sophia cũng quan trọng cho việc hiểu lịch sử kiến trúc nhà thờ Hồi giáo ở Istanbul. Mái vòm của nó trở thành một mẫu mực, một thách thức và là nguồn cảm hứng trong nhiều thế kỷ. Được thiết kế bởi Anthemius xứ Tralles và Isidore xứ Miletus, mái vòm đã tạo ra một không gian nội thất rộng lớn, mở ra và sau đó ảnh hưởng đến nhiều nhà thờ Hồi giáo hoàng gia Ottoman ở Istanbul.
Hagia Sophia kết hợp di sản Byzantine và Ottoman
Một trong những phần mạnh mẽ nhất trong lịch sử Hagia Sophia là cách công trình kết hợp di sản Cơ Đốc và Hồi giáo. Bên trong tòa nhà, du khách có thể thấy dấu tích của thời kỳ nhà thờ Byzantine và giai đoạn nhà thờ Hồi giáo Ottoman của nó.
Những bức tranh ghép khảm Cơ Đốc giáo, các cột đá cẩm thạch và các chi tiết kiến trúc Byzantine phản ánh lịch sử ban đầu của công trình. Các phần bổ sung của Ottoman như tháp minarets, các bảng thư pháp, mihrab và minbar cho thấy vai trò sau này của nó như một nhà thờ Hồi giáo.
Sự kết hợp này khiến Hagia Sophia trở thành một trong những địa danh lịch sử độc đáo nhất ở Istanbul. Đây không chỉ là một công trình mang dấu ấn của một thời kỳ, mà là một tòa nhà nơi các nền văn hóa, tôn giáo và đế chế khác nhau để lại những dấu vết có thể nhận thấy rõ.
Hagia Sophia trở thành một nhà thờ Hồi giáo sau cuộc chinh phục của người Ottoman
Một bước ngoặt lớn trong lịch sử Hagia Sophia diễn ra vào năm 1453, khi Sultan Mehmed II chinh phục Constantinople. Sau cuộc chinh phục, Hagia Sophia được chuyển đổi thành một nhà thờ Hồi giáo và trở thành một trong những công trình tôn giáo quan trọng nhất của Istanbul thời Ottoman.
Trong thời kỳ Ottoman, các tháp minarets được bổ sung, thư pháp Hồi giáo được đặt bên trong, và công trình được duy trì như một nhà thờ Hồi giáo hoàng gia. Vị trí của nó ở trung tâm khu phố cổ khiến nó trở thành biểu tượng của thủ đô Ottoman mới.
Chương Ottoman trong lịch sử Hagia Sophia là yếu tố then chốt để hiểu Istanbul sau năm 1453. Công trình tiếp tục được tôn trọng, trùng tu và sử dụng cho mục đích thờ phụng trong nhiều thế kỷ.
Hagia Sophia từng là một bảo tàng trong nhiều thập kỷ
Năm 1935, Hagia Sophia mở cửa với tư cách một bảo tàng. Giai đoạn này trở thành một chương quan trọng khác trong lịch sử Hagia Sophia, vì tòa nhà được mọi người từ khắp nơi trên thế giới ghé thăm như một di tích văn hóa và lịch sử.
Trong những năm tháng là bảo tàng, Hagia Sophia trở thành một trong những điểm tham quan nổi tiếng nhất của Istanbul. Du khách đến để xem các bức tranh ghép khảm Byzantine, thư pháp Ottoman, mái vòm đồ sộ và bầu không khí độc đáo của nơi đây.
Mặc dù ngày nay Hagia Sophia hoạt động trở lại như một nhà thờ Hồi giáo, giai đoạn bảo tàng của nó vẫn là một phần quan trọng trong lịch sử hiện đại.
Hagia Sophia ngày nay là một nhà thờ Hồi giáo
Ngày nay, Hagia Sophia hoạt động như một nhà thờ Hồi giáo. Nơi đây vẫn mở cửa cho người đi lễ và tiếp tục thu hút những du khách quan tâm đến lịch sử, kiến trúc và ý nghĩa văn hóa của công trình.
Vì Hagia Sophia là một nhà thờ Hồi giáo đang hoạt động, du khách nên cư xử lịch sự trong suốt chuyến thăm. Cần mặc trang phục lịch sự, cởi giày trước khi vào khu vực cầu nguyện, và việc tiếp cận có thể thay đổi trong giờ cầu nguyện hoặc vào những ngày tôn giáo đặc biệt.
Đối với du khách, Hagia Sophia vẫn là một trong những nơi quan trọng nhất cần ghé thăm ở Istanbul. Lịch sử của nó—từ một nhà thờ Byzantine, nhà thờ Hồi giáo Ottoman, bảo tàng và rồi lại là nhà thờ Hồi giáo—khiến nó trở thành một trong những biểu tượng mạnh mẽ nhất của thành phố.
Hagia Sophia, Aya Sophia và Saint Sophia đều chỉ về cùng một công trình ở Istanbul. Tên Hagia Sophia có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp và thường được dịch là “Trí tuệ Thánh thiêng.” Aya Sophia là dạng tên trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, còn Saint Sophia là một phiên bản đôi khi được dùng trong các ngôn ngữ phương Tây.
Những tên gọi khác nhau của Hagia Sophia
Mặc dù tên gọi khác nhau, tất cả đều mô tả cùng một di tích lịch sử ở Sultanahmet. Ngày nay, Hagia Sophia được biết đến với lịch sử lâu dài như một nhà thờ Byzantine, nhà thờ Hồi giáo Ottoman, bảo tàng và rồi lại là nhà thờ Hồi giáo.
Ba Hagia Sophia được xây dựng trên cùng một địa điểm
Những gì du khách thấy ngày nay tại Hagia Sophia thực ra là tòa nhà lớn thứ ba được xây dựng trên cùng địa điểm đó. Nhà thờ đầu tiên được xây vào thế kỷ 4, sau khi Constantinople trở thành một thủ đô Cơ Đốc giáo quan trọng. Sau đó, nó bị hư hại và bị phá hủy.
Một nhà thờ thứ hai được xây vào thế kỷ 5, nhưng cũng bị phá hủy trong giai đoạn bất ổn ở Constantinople. Sau cuộc Nika Revolt vào năm 532, Hoàng đế Justinian I đã ra lệnh xây dựng một Hagia Sophia lớn hơn nhiều và ấn tượng hơn.
Công trình hiện tại được xây dựng trong khoảng từ năm 532 đến 537. Được thiết kế bởi Anthemius xứ Tralles và Isidore xứ Miletus, nơi đây trở thành Hagia Sophia nổi tiếng nhất và tồn tại lâu dài nhất. Chính vì thế, lịch sử Hagia Sophia bao gồm cả những nhà thờ cổ hơn lẫn công trình vĩ đại mà đến nay vẫn sừng sững đứng đó.
Dấu vết Viking bên trong Hagia Sophia
Một trong những chi tiết thú vị nhất bên trong Hagia Sophia là dòng chữ khắc của người Viking được tìm thấy ở khu vực gallery trên. Nó thường được gắn với một du khách hay một người lính Viking tên Halfdan hoặc Halvdan, người đã khắc tên mình vào đá cẩm thạch.
Dấu nhỏ này cho thấy đã có bao nhiêu người khác nhau đi qua Constantinople thời Byzantine trong suốt nhiều thế kỷ. Các chiến binh Viking và người Norse từng phục vụ trong Varangian Guard—một đơn vị quân đội tinh nhuệ gắn với các hoàng đế Byzantine. Bản khắc là một nhắc nhở nhỏ nhưng đầy hấp dẫn về vị trí của Hagia Sophia trong một bối cảnh lịch sử thế giới rộng lớn hơn nhiều.